Genealogical Database Stamboom	Family Photoalbum	Mennonite Church Balk Doopsgezinde Kerk Balk	Gaasterland in Photos	Origin Holkema Stamvaders Holkema	River Luts	Donate	Guestbook	Email
	Earn money Siteowner !	Smid/Rijstra/Baukema Visser/Haitjema Symensma Reglement Beschrijving Vermaning	Balk Wyckel Harich Workum Ruigahuizen Sloten Wyldemerk Kippenburg Rijs Sondel	Tietema Leen Holkema Patricier Family Gysbert Japicx Award Friese Familie Lenen Stamvaders Holkema Landerijen Holkema Manuscript Gysbert Japicx Wanda Sage	Lindebomen

take me to the english translation of this page

Doopsgezinden ,Mennonieten,Mennisten, te Balk

Algemeen
De Doperse beweging is in 1525 ontstaan in Zwitserland. In die tijd rijst er op verschillende plaatsen verzet tegen de heersende Katholieke godsdienst. De Dopers staat een radicale hervorming voor ogen: zij willen de doop op volwassen leeftijd invoeren en verzetten zich tegen de grote invloed van de staat in de kerk. De eerste gemeenten in ons land ontstaan rond 1530. Het centrale gezag begint al snel de aanhangers van de nieuwe leer te vervolgen. Onder de druk hiervan en omdat men het Koninkrijk op Aarde wilde voorbereiden, komt een kleine groep Dopers op enkele plaatsen tot gewelddadigheden. Veel Dopers distantiëren zich echter hiervan en leggen juist de nadruk op geweldloosheid.Voor de overheid zijn deze gebeurtenissen aanleiding de vervolgingen te verzwaren. Vele Dopers worden in ons land ter dood gebracht.Het is in deze tijd dat Menno Simons de leiding van de Doperse beweging op zich neemt.In 1559 krijgen de Doopsgezinden in ons land een beperkte godsdienstvrijheid. Pas in 1796, in de Franse tijd, komt een volledige gelijkstelling met andere kerkgenootschappen tot stand.De Doopsgezinden kernmerken zich door het verwerpen van de kinderdoop, waartegenover zij de doop op volwassen leeftijd kennen op basis van een persoonlijke geloofsbelijdenis. Ook weigeren de Doopsgezinden het afleggen van de eed.Een oude regel geen wapens te dragen, is tegenwoordig door velen prijs gegeven, en ook bestaat geen bezwaar meer, zoals vroeger, tegen het bekleden van overheidsambten.De Doopsgezinden kennen geen dogma's en ze willen zich in de eerste plaats richten op daadwerkelijk christendom.In de loop der eeuwen hebben de Mennonieten zich over de gehele wereld verspreid. Zo zijn er nu bijna 900.000 Doopsgezinden die in alle delen van de wereld wonen.

Doopsgezinde Gemeente Balk
De doopsgezinde kerk in Balk is oud.Opgericht tussen 1551 en 1578,toen doopte de reizende leraar Leendert Bouwens in Balk 36 personen balk doopsgezinde kerk aan de raadhuisstraat te Balk
In 1551 werd Leendert Bouwens oudste bij de doopsgezinde kerk.Hij woonde in Emden en was daar reeds enige tijd Vermaner.
Hij was een man van strenge beginselen en welbespraakt redenaar. In 1678 overlijdt hij te Hoorn.
In zijn leven doopte hij ca. 10.000 personen,waarvan 6.500 personen in Friesland.
Zij waren volgelingen van Menno Simonsz (1496-1561), een Friese dorpspastoor, afkomstig uit Witmarsum, die in de 16e eeuw een belangrijke rol in de doopsgezinde beweging speelde.
Hij scheidde zich af van de Rooms Katholieke kerk en voorde hervormingen door.
Zij noemden zich derhalve Mennonieten of Mennisten.

Over het algemeen hadden ze een strenge leer m.n. de stroming in Balk werden wel de "fijne mennisten" of "Zonnisten" of ""Oude Friesen" genoemd. (de meer vrije leer werd grove mennisten of Laministen genoemd.) Het grootste verschil tussen beide was dat de grove mennisten overtreders van geloofregels niet in de ban deden en de fijne mennisten de ban nog wel hanteerden.

De Balkster Mennisten eren Pieter Jelles ,welke omstreeks 1600 te Kollum een groot koopman was. Voor hun vorming gebruikten zij de "onderwijzinghe des christelijken geloofs" van Pieter Boudewijns.

Dit was de oudste der oude Vlamingen te Haarlem (ca. 1750).
De Balkster Mennisten gebruikten de oude "Biestkens bijbel" en een Lutherse vertaling en als liedboek "Kleyn Hoorns Liedtboeck" van 1664
In praktijk in dat zij een zeer sober leven leiden en afstand deden van allerlei wereldse zaken.
Zo werd er sobere klederdracht zonder goud en zilveren sieraden gedragen en ontzegging van allerlei gebruiksvoorwerpen en genoegens des levens. Tabak en alhol weren niet gebruikt en ook niet aan anderen aangeboden. Het interieur en exterieur van woningen waren hoofzakelijk blauw en drempels zwart geschilderd.

Reglement van de Doopsgezinden te Balk opgesteld door de Oud Vlamingen Om tot de mennisten gemeente toegelaten te worden moesten speciale instruktiebijeenkomsten worden bijgewoond. Voor de jeugd les uit het boek "School der Deugd" geschreven door Tieleman van Braght en voor de ouderen "Onderwijzinghe des Christelijken Geloofs"" geschreven door Pieter Boudewijns. De kerkgemeente beslist of iemand wel of niet werd toegelaten. Over het algemeen werden geen nieuwe leden toegelaten,zodat de groep eigenlijk alleen in stand gehouden werd door geboortes van kinderen binnen de groep. Dit hield ondermeer ook in dat er veel binnen een vaste groep mensen gehuwd werd welke genetisch al aan elkaar verwant waren. Tot 1844 was waren de Balkster Mennisten een zelfstandige groep.Zij stonden wel in contact met de groep van Giethoorn en Aalsmeer.

De oude Vermaning
Aanvankelijk kwamen de mennisten bijeen in de open lucht of in woningen.In 1625 krijgen de Mennisten een eigen vergaderplaats,Vermaning, aan de Westersteke te Balk (ook wel Harichstersteke en huidige Wilhelminastraat genoemd) De plek van de oude Vermaning te Balk aan de Westersteke/Wilhelmisastraat te Balk

De plek van de oude Vermaning te Balk aan de Westersteke/Wilhelmisastraat te Balk

Naar de voorschriften van die tijd had deze plaats niet het uiterlijk van een kerk.
Dit wordt genoemd in een schrijven van eerwaarde K. Ris te Joure
Deze plaats van samenkomst had niet het uiterlijk van een kerk.

In een schrijven van J. van der Ploeg ,eerwaarde te Grouw (ca. 1697) wordt gesproken over "een laag en eenvoudig Vermaninghuis,waarbij de mannen dikwijls met de rug naar den leeraar gekeerd,rondom een groot vuur zitten"
en vervolgens
"de spreker staat in geen predikstoel,maar voor een lezenaar,ter wederzijden waarvan de overige leeraars op hooge ouderwetsche stoelen zitten.De toehoorders zitten op banken,welke als het gehele vertrek,ongeverfd zijn"

Ook leraar Jan Jans Honig beschrijft in de ""Doopsgezinde Bijdragen van 1892"" de Vermaning van voor 1850.

Iets voorbij het midden van de gang (=Vermaningsteeg) kwam men door een deur rechts in een groot vertrek dat zijn licht ontving door kleine,boven in de tamelijk lage zuidermuur, aangebrachte vensters.
Tegen de muur was een kleine verhoging getimmerd waarop een zwarte lesenaar en zes hoge stoelen (met steile ruggen) stonden,die ook zwart geschilderd waren.
Drie links en drie rechts van de leesenaar,voor de oudsten en diakenen. Deze stoelen hadden twee zittingen,een gewone houten en daarboven een van gevlochten biezen.
Al het houtwerk was ongeverfd.
De houten vloer was met zand bestrooid.
Voor het podium stonden enkele losse banken zonder leuning voor de vrouwen.
De mannenbanken stonden langs de wester-en noordermuur.
Er was ook een stookplaats,waarlangs een mannenbank doorliep.
Die stookplaats was 's zomers afgeschut,maar 's winters brandde er een groot turfvuur in.
De mannenbroeders zaten dan onder de preek genoeglijk -met de rug naar de leraar gekeerd- rond het vuur.
De vrouwen kregen ook haar deel van de warmte,een kooltje vuur voor in hun stoven.

Mededelingen,aangaande den tegenwoordigen (ca. 1797)
toestand der Doopsgezinde Gemeente te Balk Floorplan old Vermaning at Balk 1625-2007

Mennonite Church Balk
year	members	souls
1551-1554	32
1557-1561	9
1720	70
1763	10
1823		78
1824	37	83
1825	35
1826	30
1827	34	74
1828	30	69
1829	30
1832	33
1833	33
1838	34
1839	35	94
1854	33
aft 26 apr 1854	14		aft emigration
31 maa 1855	62		aft arrival Simon Gorter
1898		100
1933		100
1950		108

Totaal in Friesland was de Doopsgezinde kerk in 1838 12.954 personen
De totale bevolkingsgrootte van friesland was toen 161.513 personen.Kortom ca. 8 % was doopsgezind.
In 1983 zijn er 118 personen als Doopsgezind ingeschreven in de Burgerlijke Stand van de Gemeente Gaasterland.

Boven de achterdeur van de oude Vermaning (garage) was op de bovendorpel de volgende tekst aangebracht.

Bovendorpel van de oude Vermaning te Balk aan de Westersteke,gebouwd 1625,herbouwd 1800,vergroot 1855

Bovendorpel van de oude Vermaning zoals dat nu in de doopsgezinde kerk te vinden is,helaas helemaal overschilderd.......

De oude Vermaning te Balk aan de Westersteke,met links nog de orspronklijke blauwe mennisten kleur
Een foto van het oorspronkelijke
gotische raam in de oude vermaning
met rechts nog een deel van de
oorspronkelijke traditionele blauwe kleur
van de Mennisten

De oude Vermaning te Balk aan de Westersteke het Gotische raampje

Ook aan de buitenkant hadden de Mennisten hun traditionele
blauwe kleur aangebracht op de kalklaag van de stenen.

Deel interieur van de oude Vermaning te Balk aan de Westersteke

Deel van het interieur van de oude Vermaning met links nog de
traditionele blauwe kleur.

De oude Vermaning te Balk aan de Westersteke was oorspronlijk ook aan de buitenkant blauw geverfd

Het gotische raam met rechts nog de oorspronlijke
traditioneel blauwe mennistenkleur op de kalklaag

De oude Vermaning te Balk was alleen bereikbaar door een steeg aan de gaaikemastraat (westeinde)

De nieuwe kerk
Advertentie openbare verkoop van de Oude Vermaning Westersteeke te Balk

Later in 1862 wordt een nieuwe kerk gebouwd aan de Raadhuisstraat ,welke nu nog in gebruik is. Herinneringsteen van de eerste steenlegging door Haitje Hantjes Visser

Herinneringsteen van de eerste steenlegging door Haitje Hantjes Visser

De eerste steen werd gelegd door Haitje Hantjes Visser.
Op dat moment was hij het oudste lid van de gemeente, maar ook een van de drie laatste lekeprekers van de gemeente te Balk.
Haitje Haintjes Visser is hier gebleven om de 14 overgebleven doopsgezinde gezinnen te preken.
De andere twee leraren Ruurd Jacobs Symensma en Ruurd Johannes Smid waren reeds met 19 gezinnen vertrokken in 1853 en 1854. Liefdepredikers en ander te vervullen kerkelijke functies werden vervuld door gekozen gemeenteleden. en konden door gemeenteleden niet worden geweigerd. Hierna (7 mei 1854) kwam de eerste (gestudeerde) dominee ,dit was ds. Simon Douwes Gorter,
de grootvader van de dichter Herman Gorter.
Hij woonde in een pastorie aan de Meerweg (tegenwoordig bewoond door Marten Dijkstra). Simon Douwes Gorter was reeds doopsgezind predikant in Warns en Stavoren.

De oude Vermaning aan de Wilhelminastraat werd ca.1879-1922 als graanpakhuis gebruikt,

Eigenaren:
eigenaar 1625 tot 1864 :Doopsgezinde Gemeente
verkoop in 1864 aan :Jan Wybes Brandsma, koopman te Balk
bij boedelscheiding in 1879 aan:Anna Maria Goedkoop weduwe van Wiebe jans Brandsma
verkoop in 1922 aan :Jurjen Teernstra, veehouder te Balk
verkoop in 1928 aan :Evert Teernstra, logementhouder te Balk
verkoop in 1935 aan :Jan Teernstra, herbergier te Balk
verkoop in ???? aan :Lammert Swart en Tineke Langendijk
verkoop in 1995 aan :Roel Holkema te Balk,

Omstreeks 1922 als stalling van paarden bij Hotel Teernstra.
Vervolgens diende het zondag's als stal voor de om de hoek gelegen Gereformeerde Kerk aan de Gaaikemastraat (Westeinde). (Tegenwoordig Discotheek "The String")

In 1934 heeft Jan Jurjens Teernstra (1904-1961) en zijn vrouw Sjoeke (Sjuike)Groenendal (1909-1996)
een huis (Wilhelminastraat 5) laten bouwen ,waardoor de oude Vermaning een inpandige garage werd. Jan Teernstra was de zoon en opvolger van grondlegger van Hotel Teernstra ,
Evert Jurjens Teernstra (1862-1942) en zijn vrouw Akke Sjoekes van der Werf (1863-1927).

The homes of the Balkster Mennonites around 1830's

residences balkster mennonites around 1830

Emigratie naar Goshen/New Paris Indiana USA

Toen in 1811 de Algemene Doopsgezinde Sociëteit werd opgericht, als overkoepeling van alle Doopsgezinde Gemeenten, weigerde Balk zich daarbij aan te sluiten.
Er kwamen conflicten, o.a. met de overheid over de anti-militairistische opvattingen van de Fijne Mennisten.
Echter er waren meer redenen voor emigratie:

-Dienstplicht
Hun predikanten Ruurd Jacobs Symensma en Ruurd Johannes Smid drongen herhaaldelijk bij de Nederlandse regering op vrijstelling van dienstplicht voor hun gemeenteleden aan, maar hun verzoek werd niet ingewilligd.

-Weerstand oude tradities
De jeugd van de gemeente kwam meer en meer in opstand tegen de oude tradities.

-Druk op organistie
Door veranderende tijden was leefwijze steeds moeilijker te handhaven.Druk op verandering van struktuur/organisatie nam toe.

-Middelen
De Mennisten behoorden bij de welgestelden,dus er was ook geld voor een nieuwe start.

-Navolging van anderen
Er was reeds een grote trek naar de USA gaande. Ook oude calivinistsche stroom welke zich na 1834 losmaakten van de Hervormde kerk waren de USA vertrokken en vonden daar hun vrijheid in geloof.Dit was een lichtend voorbeeld voor de Mennisten.

-Isolement
De mennisten leiden een vrij geisoleerd leven,welke in Balk meer en meer onder druk kwam te staan.Ook werden zij bespot door niet-mennisten .In de USA kon de groep Mennisten zichzelf weer autonoom maken.

-Overlijden Obe Johannes Smid
Hun leider Obe Johannes Smid,was waarschijnlijk een tegenstander van Emigratie.Volgens hun bijbel mocht nimmer de makkelijkste weg gekozen worden.Toen hij in 1850 overleed voerden voorstanders van emigratie de boventoon.

-Belastingdruk
De vrij hoge belastingen konden de boeren steeds moelijker opbrengen.De arme zandgronden van Gaasterland waren daar mede debet aan.
Uiteindelijk vertrokken de twee predikanten daarom op 9 april 1853 met een deel van hun aanhangers naar Amerika, in de hoop daar meer vrijheid te kunnen vinden. De achtergebleven gelovigen sloten zich uiteindelijk toch bij de Sociëteit aan. Tweevijfde van de gemeente was toen echter al naar Amerika geëmigreerd

Emigratie mennisten families Visser/Haitjema, Smid/Rijstra/Baukema en Symensma

9 mei 1853
-Bauke Wiebes Rijstra (Grietje Johannes Smit,Tetje,Jitske,Afke,Johannes en Simkje)
-Ruurd Johannes Smit(Grietje (Margaret) Jakobs Symensma,Johannes en Martje)
-Ruurd Jacobs Symensma(Lijsbert Geerts Ykema, Marttje,Geert,Jacobjen,Jacob,Hiltje en Jan)
-Romke Hinnes Haitjema(Jitske Baukes Rijstra)
Arriveerden 4 juni bij Jacob Christoffel,een oude doopsgezinde predikant.Vanaf 8 juni 1853 huurden de gezinnen samen een blokhut waarin ze verbleven. 3 november 1853 Ruurd Johannes Smid en Grietje (Margaret) Jacobs Symensma betrekken hun eigen huis.

7 april 1854
-Ruurd Klazes Visser(Afke Johannes Smid,Jitske,Antje,Maike,Jacobjen,Gretske,Johannes en Klaas)
-Herre Aukes Visser(Tettje Baukes Rijstra,Auke en 2 kinderen uit zijn huwelijke met Doetje Durks Bakker,te weten Duttje en Tietje)
-Obe Meines Smit (Grietje Romkes Symensma,Sybrig,Auke,Rinke,Meine)

28 april 1854
-Klaas Haitjes Visser (Handtie Jacobs (Hannah) Symensma,Jacob,Jacobje,Haitje en Jan)
-Jan Jacobs Symensma (Wybrig Hinnes Haitjema,Jacob en Hendrikjen)
-Martje Jans Oor (Wed Jacob Ruurds Symensma) Herre Jacobs Symensma en zijn vrouw Sibbeltje Hinnes Haitjema

Van 9 mei 1853 en 28 april 1854 emigreerden 19 gezinnen bestaande uit 60 personen naar Verenigde Staten. De geemigreerde Balkster mennisten vestigden zich in Goshen en New Paris in de staat Indiana. Toen zij in dit gebied aankwamen was het nog allemaal bos.In de loop der jaren werd dit bos voor het grootste gedeelte weggebrand en gekapt om er bouwgrond van te maken. De oude mennisten bleven aanvankelijk bij elkaar wonen.Zij hielden in het begin nog vast aan de oude leer en hielden geregeld diensten in een blokhut,welke zij voor dit doel gebouwd hadden.De gehouden diensten waren zoals in de Oude Balkster Vermaning. Het ging de emigranten voorspoedig,zij kregen grote boerderijen. De leden verspreiden zich over geheel amerika en werden meer en meer veramerikaniseerd. Wat geloof betreft gingen zij langzamerhand op in andere sekten. De oude blokhut werd nog lange tijd als monument in ere gehouden.

Blokhut van Obe Meines Smid in Goshen ,Indiana USA

Na vertrek bleven de meer vrijzinnige mennisten achter in Balk.

year	elder/pastor	born-death
	Auke Obbes Smid/Baukema	born abt. 1650
1731	Rinke Aukes Smid/Baukema	born abt. 1686
1737 1743 1757 1766 1769	Obe Hinnes Visser	born abt.1700
1739 1743 1757 1766 1769	Heert Hinnes Visser	born abt. 1713
1780	Auke Ruurds	???
1780 1790 oudste in 1793 1805 1810	Ruurd Symens Symensma/Visser	1735-1819
1790 1805 1810	Hinne Heerts Symensma/Visser	1738-1807
oudste in 1777 leraar in 1792 1805 1810	Rinke Obbes Smid/Baukema	1756-1818
1791-1828	Johannes Obes Smid	1763-1828
1800-1844	Meine Obbes Smid	1765-1844
1809-1826	Klaas Haitjes Haitjema/Visser	1768-1826
1802-1850	Obbe Johannes Smid	1802-1850
1829-1847	Tjeerd Haitjes Haitjema	1777-1847
1828-1854	Haitje Hantjes Haitjema/Visser	1786-1863
	Ruurd Jacobs Symensma	1816-1854
	Ruurd (Reuben) Johannes Smid	1813-1893
1824	Douwe Simons Gorter	1811-1876
1 feb 1863	last sermon in the Old Vermaning

1877-1902	Jan Jansz Honig	born 1847
1902-1912	Roelof van der Veen	born 1872
1912-1916	Hendrik Christiaan Barthel	born 1877
1916-1922	Sipke Inne van der Meulen	born 1889
after 1920	Woudsend joined the Balk congregation
1923-1933	Bouwe Pieters de Vries	born 1893
1933-1942	Willem Isaak Fleischer	born 1905
1942-1943	vacant
1943-1946	Carl Freidrich Brusewitz	born 1919
1946-1954	Hendrik J.de Wilde	born 1909
1954-1960	Andries Jan van der Linden	born 1923
1960-1966	Martinus Johannes Heynes	born 1921
1967-1978	Tjerk Jelsma	born 1921-death 1990
1978-1986	Jan Wouda	born 1940
1988-1995	Piet Nijssen	born 1952
1996-	Wiske J. Zijlstra-Beuker	born 1960

In 1939 stierf Tettje van der Sluis-Rinkes Haitjema de laatste van de oude strenge groepering. Tettje (Tjets) Rinkes Haitjema was getrouwd met Gerrit Berends van der Sluis en woonde op latere leeftijd aan de van Swinderenstraat 12 te Balk.

Kistje van Tettje van der Sluis-Haitjema,met in het blikje haakjes welke gebruikt werden voor sluiting van de kleren (knopen waren verboden)

Kistje van Tettje van der Sluis-Haitjema (portret),
met in het blikje haakjes,
welke gebruikt werden voor sluiting van de kleren
(knopen waren verboden)

Tegenwoordig telt de gemeente samen met die van Woudsend nog 60 leden.Eens in de 3 weken wordt gekerkt. Er zijn op dit moment wereldwijd zo’n 900.000 doopsgezinden, waarvan de meesten in Noord-Amerika en Afrika. In Fryslân leven zo’n 1200 mennisten, zoals ze ook wel genoemd worden, verdeeld over 36 plaatselijke gemeenten.

Interieur van de huidige doopsgezinde kerk te Balk:

Interieur van de huidige Doopsgezinde Kerk aan de Raadhuisstraat te Balk

Interieur van de huidige Doopsgezinde Kerk aan de Raadhuisstraat te Balk 2007